Trafo Gücü ve Ana Şalter Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Rehber

Yeni bir fabrika, bina ya da tesis projelendirilirken ilk sorulardan biri şudur: Kaç kVA trafo gerekir ve ana şalter kaç amper olmalı? Bu iki değer; trafo merkezinin, ana dağıtım panosunun, kabloların ve kompanzasyon sisteminin boyutunu doğrudan belirler. Bu rehberde temel hesap adımlarını örneklerle açıklıyoruz.

1. Kurulu Gücü Belirleyin

Kurulu güç, tesisteki tüm elektrik tüketicilerinin etiket güçlerinin toplamıdır: motorlar, aydınlatma, priz grupları, iklimlendirme, makineler vb. Bu liste ne kadar gerçekçi olursa hesap da o kadar doğru olur.

2. Eşzamanlılık Katsayısını Uygulayın

Tesisteki tüm cihazlar aynı anda tam güçte çalışmaz. Eşzamanlılık (talep) katsayısı, kurulu gücün ne kadarının aynı anda çekileceğini ifade eder. Tipik değerler tesisin karakterine göre değişir:

• Sürekli çalışan üretim tesisleri: yaklaşık 0,7 – 0,9
• Ticari binalar, AVM'ler: yaklaşık 0,6 – 0,8
• Konut siteleri: daire sayısı arttıkça düşen değerler (yaklaşık 0,4 – 0,6)
• GES AC toplama: 1

Talep gücü (kW) = Kurulu güç × Eşzamanlılık katsayısı

3. Görünür Gücü (kVA) Hesaplayın

Trafolar kVA (görünür güç) ile anılır. Aktif gücü kVA'ya çevirmek için güç katsayısı (cos φ) kullanılır:

S (kVA) = Talep gücü (kW) / cos φ

Kompanzasyon yapılacaksa hedef cos φ (örneğin 0,95–0,98) ile hesap yapılabilir; ancak kompanzasyonsuz durum da kontrol edilmelidir.

4. Rezerv Payı Ekleyin ve Standart Trafoya Yuvarlayın

Gelecekteki yük artışları ve trafonun sürekli tam yükte çalışmaması için genellikle %15–25 rezerv bırakılır. Bulunan değer bir üst standart trafo gücüne yuvarlanır: 100, 160, 250, 400, 630, 800, 1000, 1250, 1600, 2000, 2500 kVA gibi.

5. Ana Şalter Akımını Hesaplayın

Üç fazlı 400 V sistemde hesap akımı:

I (A) = S (kVA) × 1000 / (√3 × 400) ≈ S × 1,443

Ana şalter, rezerv payı eklenmiş akımın bir üst standart değeri seçilir (ör. 250, 400, 630, 800, 1000, 1250, 1600 A). Trafo beslemeli tesislerde ana şalter çoğu zaman trafo nominal akımına göre seçilir.

Örnek Hesap

Bir üretim tesisinde kurulu güç 400 kW, eşzamanlılık katsayısı 0,7, cos φ 0,85 olsun:

• Talep gücü = 400 × 0,7 = 280 kW
• Görünür güç = 280 / 0,85 ≈ 329 kVA
• %20 rezerv ile ≈ 395 kVA → standart trafo: 400 kVA
• Hesap akımı = 329 × 1,443 ≈ 475 A; %20 rezervle ≈ 570 A → ana şalter: 630 A kompakt şalter
• cos φ'yi 0,85'ten 0,98'e çıkarmak için gereken kompanzasyon ≈ 117 kVAr

Bu hesapları saniyeler içinde yapmak için Pano Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Ana Şalter Tipi Nasıl Seçilir?

• 63 A'e kadar: Otomatik sigorta (MCB) veya küçük kompakt şalter
• 63 – 630 A: Kompakt şalter (MCCB), termik-manyetik veya elektronik korumalı
• 630 A ve üzeri: Açık tip şalter (ACB), elektronik korumalı

Seçimde yalnızca nominal akım değil, kısa devre kesme kapasitesi (kA) ve alt kesicilerle selektivite de dikkate alınmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Eşzamanlılık katsayısını gereğinden düşük alıp trafoyu küçük seçmek
• Motor kalkış akımlarını ve büyük tek yükleri göz ardı etmek
• Harmonik üreten yükleri (sürücü, UPS, inverter) hesaba katmamak
• Kompanzasyon ihtiyacını sonradan düşünmek
• Kablo kesiti ve gerilim düşümü hesabını atlamak

Sık Sorulan Sorular

Eşzamanlılık katsayısını nasıl belirlerim?

Tesisin çalışma şekli, vardiya düzeni ve benzer tesislerin ölçüm verileri dikkate alınır. Mevcut bir tesis için en doğru yöntem, enerji analizörüyle gerçek yük profilinin ölçülmesidir.

Trafoyu büyük seçmenin sakıncası var mı?

Aşırı büyük trafo; daha yüksek ilk yatırım, boşta kayıplar ve bağlantı bedelleri anlamına gelir. Çok küçük trafo ise aşırı ısınma ve kapasite yetersizliğine yol açar. Makul bir rezerv payı en dengeli çözümdür.

Kompanzasyon trafo gücünü etkiler mi?

Evet. Güç katsayısı yükseldikçe aynı aktif güç için çekilen kVA azalır. Bu nedenle iyi kompanze edilmiş bir tesis aynı trafo ile daha fazla aktif yük besleyebilir.

Ana şalterin kısa devre kesme kapasitesi nasıl seçilir?

Trafo gücü ve kısa devre empedansı ile şebeke katkısı dikkate alınarak ana şalterin bulunduğu noktadaki beklenen kısa devre akımı hesaplanır; kesicinin kesme kapasitesi bu değerin üzerinde olmalıdır.

Sonuç

Bu hesaplar ön boyutlandırma içindir. Kesin trafo ve pano seçimi; yük analizi, kısa devre hesapları, selektivite ve kablo hesaplarıyla birlikte projelendirme aşamasında yapılır. Ceritoğlu Enerji olarak güç trafosu, trafo merkezi ve elektrik panosu ihtiyaçlarınız için projelendirmeden devreye almaya anahtar teslim hizmet veriyoruz.